{"id":10957,"date":"2022-07-26T10:42:31","date_gmt":"2022-07-26T09:42:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pontcymru.org\/fferm-delfryn\/"},"modified":"2022-10-12T11:44:59","modified_gmt":"2022-10-12T10:44:59","slug":"fferm-delfryn","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.pontcymru.org\/cy\/fferm-delfryn\/","title":{"rendered":"Delfryn"},"content":{"rendered":"\n

Cefndir Dolydd Delfryn<\/p>\n\n\n\n

Roedd y dolydd \u201cllannerch coetir\u201d hyn yn goetir yn perthyn i fferm Pen y Bryn ar un adeg. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n rhaid bod y 4.5 o erwau wedi cael eu clirio o\u2019r coetir cyfagos ar ryw adeg, er nad ydym yn gwybod i ba ddiben. Efallai eu bod wedi cael eu haredig yn ysgafn yn ystod y rhyfeloedd ar gyfer cnydau \u2013 tatws efallai \u2013 ond mae presenoldeb ffyngau capiau cwyr yn awgrymu eu bod yn annhebygol o fod wedi\u2019u \u201cgwella\u201d gyda\u2019r defnydd o nitradau a chemegau eraill.<\/p>\n\n\n\n

Maent wedi’u dynodi’n laswelltir lled-asid UB4, sy’n wahanol o ran dynodiad i gaeau cyfagos iawn hyd yn oed.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Am nifer o flynyddoedd hyd at 2017 roedd y dolydd yn cael eu pori gan ddefaid, sy’n torri\u2019r glaswellt yn rhy fyr ac yn bwyta’r rhan fwyaf o rywogaethau o flodau, ac felly ychydig iawn o fflora oedd i’w weld. <\/p>\n\n\n\n

Fodd bynnag, mae\u2019r pridd sydd heb ei darfu i raddau helaeth yn dal cronfa hadau hynafol o flodau\u2019r coetir a thrwy gael gwared ar y defaid a rheoli\u2019r pori gan ferlod yn ofalus (mae gwefusau symudol merlod yn osgoi pori blodau), mae\u2019r ddaear yn cael ei deffro\u2019n ddigonol i ddod \u00e2\u2019r hadau hyn i\u2019r wyneb ar gyfer egino. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n nodedig bod eithin yn ffynnu ar linellau o ddaear y mae tarfu wedi bod arnynt er mwyn gosod polion llinell drydan 33KV uwchben a thrwy osod tanc d\u0175r cyfleustod d\u0175r wrth gefn. <\/p>\n\n\n\n

Mae eithin yn ailymddangos yn rhai o\u2019r ardaloedd yn y coetir cyfagos sy\u2019n cael eu rheoli ar gyfer aildyfiant naturiol, ac mae\u2019n rhaid bod yr hadau hyn wedi bod yn segur yn y pridd ers blynyddoedd lawer.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Aethom ati i gael gwared ar rai o’r ardaloedd mwyaf dyfal o frwyn pabwyr, ac mae’r merlod yn rheoli’r gweddill drwy fwyta’r egin newydd. Nid oes bron unrhyw frwyn pabwyr ar \u00f4l ar y dolydd yn awr. Rhedyn a mieri fu’r rhywogaethau a gymerodd fwyaf o amser i’w rheoli ac mae cael gwared ar y rhain yn lleihau’r gystadleuaeth am olau a gofod i ganiat\u00e1u i’r blodau gynyddu bob blwyddyn.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rydym wedi gweld rhywogaethau newydd yn ymddangos bob blwyddyn ers 2018 ac mae pori parhaus gan ferlod yn cadw\u2019r gwyndwn yn ddigon byr i flodau ymddangos heb gystadleuaeth. Hefyd mae\u2019r pori tynn ond dethol hwn yn annog ffyngau fel capiau cwyr, sy\u2019n arwydd o ran rhywogaethau o bridd heb ei wella, ac mae llawer o rywogaethau newydd o ffyngau wedi ymddangos dros y blynyddoedd hefyd.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Llinell Amser Delfryn<\/h3>\n\n\n\n

Fe wnaethom adael i’r caeau fod yn fraenar yn 2018 a chyflwyno pori gan ferlod gan ddau gob Cymreig Adran A – Twt a Non – yn 2018. Maent yn greaduriaid gwydn heb fod angen deiet gyfoethog, ac felly mae angen merlod mwy weithiau i\u2019w helpu pan fydd maint y borfa yn mynd ychydig yn ormod iddyn nhw!<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Mae pob blwyddyn ers hynny wedi darparu gwahanol rywogaethau o flodau, ac yn amlach. Er enghraifft, nid oedd gennym bron ddim clychau\u2019r gog yn y caeau yn ystod y flwyddyn gyntaf, ond bellach mae ardaloedd ehangach ohonynt i\u2019w gweld yn y caeau yn y gwanwyn.<\/p>\n\n\n\n

Yn ogystal \u00e2’r cynnydd mewn planhigion sy\u2019n blodeuo, rydym yn gweld mwy a mwy o rywogaethau o ffyngau yn ymddangos, sy’n wirioneddol gyffrous. Gwelwyd capiau cwyr yn ystod yr hydref cyntaf ar \u00f4l pori, sy\u2019n rhywogaeth dangosydd allweddol o borfa heb ei gwella.<\/p>\n\n\n\n

Rhan anoddaf y gwaith rheoli fu lleihau\u2019r rhedyn a\u2019r mieri. Rydyn ni’n tynnu, yn pladurio ac yn strimio gwahanol ardaloedd o redyn; mae’n ymddangos mai tynnu yw’r ffurf fwyaf effeithiol ar reolaeth, ond mae’n waith llafurus iawn.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r rhedyn ungoes wedi lleihau\u2019n sylweddol o ran uchder ac amlder, ond rydym yn credu y bydd yn cymryd tair neu bedair blynedd arall i\u2019w ddileu o\u2019r caeau, gan wneud cyfanswm o saith i wyth mlynedd o waith. Fodd bynnag, mae wedi bod yn wirioneddol werth chweil o ran creu gofod a golau ar gyfer gwahanol rywogaethau o blanhigion sy\u2019n blodeuo.<\/p>\n\n\n\n

Rydym yn ceisio cadw rheolaeth ar yr ysgall a\u2019r dail tafol a thynnu dipyn ar y creulys er mwyn lleihau\u2019r risg o wenwyno\u2019r merlod. Fodd bynnag, rydyn ni’n cadw\u2019r creulys ar y rhannau gwylltach o\u2019n tir i annog gwyfynod teigr y benfelen. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Mae\u2019r rhedyn sy\u2019n cael ei dynnu yn cael ei osod mewn pentyrrau, mae rhywfaint wedi cael ei ddefnyddio fel tomwellt a chompost gyda lefel isel o faethynnau, ac mae rhywfaint wedi\u2019i adael fel cynefin ar gyfer nadroedd defaid a nadroedd y gwair, sydd i\u2019w gweld weithiau ar ddiwrnod poeth.<\/p>\n\n\n\n

Cawsom gyllid gan gynllun Dolau Dyfi<\/em> i osod 135 metr o ffensys newydd. Fe wnaethom ail-lunio ffiniau’r hen ffensys ychydig i’w gwneud yn haws rheoli\u2019r pori ac i ganiat\u00e1u mynediad ar gyfer rheoli\u2019r coed lle’r ydym yn rheoli ein coetiroedd PAWS (planhigfa ar goetir hynafol) ar gyfer aildyfiant llydanddail naturiol i ddisodli’r llarwydd a’r sbriws yn araf.<\/p>\n\n\n\n

Llwyddwyd i newid yr hen ffens rhyngom ni a phorfa ddefaid ein fferm gyfagos ac roedden nhw\u2019n falch iawn o hynny hefyd. Fe wnaeth cynllun Dolau Dyfi<\/em> ein cefnogi hefyd i osod cafn d\u0175r newydd sy’n llenwi’n awtomatig ar gyfer y merlod. Mae hyn wedi bod yn fendith, gan arbed llawer o waith wrth i ni orfod darparu d\u0175r ddwywaith y dydd, a sicrhau nad yw’r merlod byth yn mynd yn sychedig.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r cafn newydd, cryf yn anoddach ei gicio drosodd na\u2019r hen fwcedi hefyd, sef hoff g\u00eam Twt a Non, ac mae hyn yn welliant mawr hefyd!<\/p>\n\n\n\n

Rydym yn edrych ymlaen at weld yr holl rywogaethau newydd yn ffynnu yn y dolydd, a pheidio \u00e2 gorfod rheoli\u2019r rhedyn a\u2019r mieri cymaint, ond er gwaethaf yr holl waith mae wedi bod yn bleser pur adfer cynefin cynyddol brin a gwerthfawr.<\/p>\n\n\n\n

Yn anffodus nid oes hawl mynediad cyhoeddus i\u2019r tir, a byddai hyn yn anodd gyda\u2019r da byw yn newid, ond mae rhai o\u2019r dolydd i\u2019w gweld o Lwybr Arfordir Cymru. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n